माया राई किरात राई महिलाहरूको संस्था सुम्निमाकी केन्द्रीय सचिव तथा राष्ट्रिय आदिवासी जनजाति महिला मञ्च (NIWF Forum) को कोशी प्रदेश अध्यक्ष हुन्। बाल क्लबबाट सामाजिक अभियानमा प्रवेश गरेकी उनी सुरुवातमा महिलावादी आन्दोलनसँग जोडिइन् र पछि आदिवासी महिलाहरूको न्यून प्रतिनिधित्व र विशिष्ट अनुभवहरू देखेपछि आदिवासी महिला अधिकारको वकालतमा सक्रिय भइन्।
उनले आदिवासी महिलाहरूका इतिहास, योगदान र संघर्षहरू पर्याप्त रूपमा दस्तावेजीकरण नभएको बताउँछिन्। उनको जीवनको सबैभन्दा महत्वपूर्ण राजनीतिक अनुभव पहिचान आन्दोलन, विशेषगरी कोशी प्रदेश नामकरणविरुद्धको आन्दोलन हो, जहाँ उनले अग्रपङ्क्तिमा रहेर सहभागिता जनाइन्, दमन, निराशा र कानुनी चुनौतीहरू समेत भोगिन्। उनी आदिवासी आन्दोलनमा महिलाहरूको योगदान धेरै भए पनि त्यसको उचित मान्यता नपाएको महसुस गर्छिन्।
मायाका अनुसार आदिवासी संस्कृतिमा महिलाको स्वतन्त्रता र सम्मानका सकारात्मक अभ्यासहरू छन्, तर पछिल्लो समय पितृसत्तात्मक प्रभाव बढ्दै गएको छ। माओवादी आन्दोलनलाई उनी एकातर्फ डर र हिंसाको अनुभवसँग जोड्छिन् भने अर्कोतर्फ पहिचान, अधिकार र गणतन्त्रका बहसहरू अघि बढाउन योगदान दिएको मान्छिन्।